Er was eens een staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) die Maarten van Ooijen heette. Samen met anderen wilde hij de jeugdzorg hervormen. Wij schrijven het jaar 2023. De kosten van de jeugdzorg rezen de pan uit. Het leek wel of steeds meer jongeren bij een jeugdzorgaanbieder onder behandeling kwamen. Of die jongeren daar ook beter van werden was niet bekend. Wie er in ieder beter geval wel beter van werden waren de  jeugdzorgaanbieders die soms miljoenen verdienden aan de jongeren die aan hun zorgen werden toevertrouwd. Dat vertrouwen was niet altijd terecht, want behalve dat het effect van de behandeling onbekend was, was er soms ook helemaal geen behandeling.  

Hervorming een noodzaak

Er moest dus echt wel wat gebeuren. Het stelsel werd te duur, te veel kinderen kwamen in de jeugdzorg terecht, terwijl hun problemen soms eigenlijk gewoon ‘normale’ problemen waren die alle ouders en hun kinderen wel eens tegenkwamen.

En zowaar, er gebeurde wat. De staatssecretaris van VWS schreef op 17 mei 2023 in een brief aan de Kamer dat hij “verheugd” was dat er een Hervormingsagenda Jeugd was opgesteld die “cliëntorganisaties, professionals, aanbieders, de VNG en het Rijk” met een positief advies aan hun achterbannen gingen voorleggen. De staatssecretaris was een snel tevreden mens, dat was duidelijk. Hij was al blij als men het eens was over een agenda. Die agenda was namelijk helemaal geen akkoord. Het was op zijn hoogst een akkoord over welke opgaven er zijn.

Stevige Lokale Teams

Ga maar na. Gemeenten moeten jongeren minder vaak doorsturen naar dure – en soms ook nog ondermaats presterende – jeugdzorgaanbieders. Maar dat betekent wel dat de gemeenten zelf meer hulp moeten bieden. Lichte hulp, weliswaar, want veel problemen zijn lichte problemen, of zelfs ‘normale’ problemen. Maar veel gemeenten gaven nooit zelf hulp. In de toekomst dus wel en daar moeten zij een ‘stevig lokaal team’ voor hebben. Of Van Ooijen die term zelf verzonnen heeft, weet ik niet, maar het is wel een iconische term geworden. Gemeenten zijn nu massaal bezig een stevig lokaal team in hun gemeenten in te richten. Dat klinkt makkelijk, maar dat is het beslist niet, want in de Hervormingsagenda Jeugd had de staatssecretaris in 17 punten opgesomd wat de leden van zo’n stevig lokaal team allemaal moeten kunnen.

Niet al die 17 punten waren concreet. Neem bij voorbeeld de eis dat stevige lokale teams mee moeten werken “aan het met partners versterken van de sociale basis en collectieve oplossingen” (punt 5). Ik zou – maar ik ben amateur – niet weten hoe je daaraan kunt voldoen. Evengoed maken die 17 punten een overweldigende indruk en het lijkt me sowieso een hele klus voor gemeenten een stevig lokaal team op te zetten dat alleen maar in de verte aan die punten voldoet.

De jeugdhulpplicht

Maar, er was nog een iconische term in jeugdzorgland. Dat is de zogeheten jeugdhulpplicht. Ik citeer maar even mijzelf:

De jeugdhulpplicht houdt in dat elke gemeente voorzieningen moet treffen die de jeugdige of zijn ouders nodig kunnen hebben bij een behoefte aan hulp. De Jeugdwet omschrijft niet duidelijk wat voor soorten voorzieningen er nu wel of niet onder vallen. Evenmin geeft de Jeugdwet concreet aan wanneer gemeenten hulp niet hoeven te geven. Met andere woorden, hoe breed de verantwoordelijkheid van gemeenten bij hulpvragen reikt, is niet eenduidig in de wet vastgelegd.

Bron: harrieverbon.nl

Jeugdhulpplicht duidelijk? Bron: unsplash.com

Iedereen die iets van jeugdzorg weet, kende dit probleem. Velen (waaronder ikzelf) hadden ook al gevraagd – zo niet gesmeekt – om die jeugdhulpplicht nu eens te verduidelijken. En ja hoor, Maarten van Ooijen ging daar wat aan doen, zoals hij in zijn hervormingsagenda schreef op blz. 5, 11, 17, 19, 20, 54 en 61. Lees het er maar gerust op na. Hij schreef het zo vaak op dat je wel moest geloven dat hij er wat aan ging doen.

Van Ooijen deed niets

Maar heeft hij er iets aan gedaan? Nou, nee, maar misschien kon hij daar weinig aan doen, want nog geen twee maanden nadat hij zo “verheugd” was over zijn agenda, ging het kabinet Rutte IV ten onder. Dat was niet gevolg van onenigheid over jeugdzorg, maar het had te maken met verschillende opvattingen over asielbeleid in het kabinet. Hoe dan ook, de demissionaire status van het kabinet betekende kennelijk dat er voorlopig geen afbakening van de jeugdhulpplicht te verwachten was.

Toen kwam het kabinet Schoof. Het was al gauw duidelijk dat de bewindslieden van dit kabinet niet van zins waren aandacht te besteden aan de jeugdhulpplicht. Gelukkig voor de jeugdzorg viel dit kabinet nog voor er een jaar voorbij was, ook dit keer om meningsverschillen rond het asielbeleid.  

Minister Mirjam Sterk wil hervormen

Mirjam Sterk (in 2023)
Bron: commons.wikimedia.org

En nu hebben we dan dus het minderheidskabinet Jetten met Mirjam Sterk (CDA) als minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport. Zij wil de Jeugdzorg hervormen, zegt ze in een interview met Binnenlands Bestuur. En inderdaad, zij wil de  jeugdhulpplicht van gemeenten scherper afbakenen. Nu hebben we dat in dit oneindige verhaal natuurlijk vaker gehoord. Wij wachten voorlopig maar even af wat daarvan terechtkomt. Wij zijn vooral sceptisch omdat ze direct een flink aantal slagen om de arm houdt.

Neem het wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet. Het was mij al eerder opgevallen dat veel organisaties geen enkele verduidelijking van de reikwijdte in dit wetsvoorstel zien. Sterk doet nu net alsof er wel wezenlijke keuzes gemaakt worden, maar dat diverse partijen verschillende wensen en verwachtingen van de wet hebben. “En dat is best wel ingewikkeld.” Maar dat is echt niet het probleem. Natuurlijk hebben verschillende partijen zo hun eigen en vaak tegengestelde belangen. Het probleem is echter dat de wet geen keuzes maakt.

Sterk laat het aan gemeenten over

De interviewer haalt dan een onderzoek van Victor Advocaten & Adviseurs aan over het afbakenen van de jeugdhulpplicht. Daarin zou staan dat de Jeugdwet gemeenten de ruimte geeft om zelf een afbakening van de jeugdhulpplicht te geven. Die afbakening zouden de gemeenten dan in hun verordening jeugdhulp moeten opnemen.  De minister zegt dan tegen de interviewer dat er gemeenten zijn die de Reikwijdte Jeugdwet inderdaad niet nodig hebben. Zij kunnen zelf de reikwijdte bepalen.

Mijn conclusie was echter dat het verre van duidelijk is welke formulering de “de toets der rechterlijke kritiek kan weerstaan”. Die toets komt van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) waar burgers terecht kunnen als ze vinden dat ze ten onrechte te weinig of misschien helemaal geen hulp van de gemeenten krijgen toegewezen.

Happy end?

Het blijft natuurlijk wonderbaarlijk in dit oneindige verhaal dat de minister, de VNG en geleerde advocaten denken dat gemeenten in staat zijn een afbakening van de jeugdhulpplicht te geven, terwijl zij zelf – dus de minister, de VNG en de geleerde advocaten – daar niet toe in staat of bereid blijken te zijn.  

Zoete koek? Bron: youtube.com

Maar komt er misschien toch een gelukkig eind aan dit verhaal? De CRvB blijkt plotseling de afbakening van de jeugdhulpplicht door een gemeente in Friesland voldoende concreet te vinden. Zo concreet zelfs dat de gemeente ermee mag beslissen welke ouders wel en  — vooral – welke ouders niet op hulp kunnen rekenen. Kunnen we dat voor zoete koekjes slikken? Dat lieve kinderen is weer een ander verhaal. Daar komen we dus op terug.


0 reacties

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.