Deze post is een bewerkte en aangevulde versie van een stuk dat eerder op OpinieZ is verschenen

Als lezer (abonnee zelfs) van De Volkskrant kan ik de berichtgeving van die krant over het Midden-Oostenconflict meestal niet erg waarderen. Zo verscheen in de krant een necrologie van de Palestijnse kunstenaar Sliman Mansour waarin wij de ene na de andere historische fout noteerden.

Een apart verhaal is de documentaire Naza waarin officieren en soldaten van het Israëlische leger (IDF) vertellen over de burgerdoden die mogen vallen bij militaire acties in Gaza. Deze documentaire heeft heftige reacties opgewekt, maar De Volkskrant blijft in de berichtgeving tot dusverre redelijk neutraal. Zo hoort het ook eigenlijk in de journalistieke berichtgeving, maar de krant beschrijft de geschiedenis meestal eenzijdig.

De geschiedenis van het Midden-Oostenconflict vanaf 1947

David Ben Gurion leest de onafhankelijkheidsverklaring voor
Bron: commons.wikimedia.org

Wat die geschiedenis betreft, verwijs ik kortheidshalve naar mijn eerdere post en naar mijn stuk op OpinieZ voor meer informatie). De algemene conclusie is dat de Arabieren in Palestina ten westen van de Jordaan geen opdeling van het gebied in een Joodse en een Arabische staat wilden accepteren. Zo’n opdeling was in 1947 door de VN voorgesteld. Dat voorstel leidde echter tot oorlog in 1948, die tot het ontstaan van Israël leidde. In 1967 en 1973 was er opnieuw oorlog. Het eindresultaat was dat Israël de Westoever op Jordanië veroverde en Gaza op Egypte. Uit Gaza trok Israël zich in 2005 terug en liet het bestuur over aan de Palestijnse Autoriteit. In 2007 nam Hamas het bestuur op gewelddadige wijze over. Hamas was toen al geregeld primitieve Qassam-raketten aan het afvuren op burgerdoelen in Israël. Over de West-Oever werden in 1993 de Oslo-akkoorden gesloten die het gebied deels onder Palestijns en deels onder Israëlisch gezag brachten. Dit was in afwachting van een definitieve regeling die er nooit is gekomen.

De necrologie van Mansour zit vol onjuistheden     

Maar nu over naar de necrologie van Mansour in De Volkskrant. Volgens de krant heeft hij de funderingen gelegd voor de Palestijnse kunst vandaag en zijn schilderijen zijn uitgegroeid tot symbolen voor het Palestijnse leven onder Israëlische bezetting. Dan schrijft de journalist:

Mansour groeide op in een christelijk gezin in Birzeit nabij Ramallah, op de toen nog niet bezette Westelijke Jordaanoever. Birzeit (Arabisch voor ‘oliebron’) is een historische Palestijnse plaats, bekend om de vele olijfbomen en weelderige groene omgeving. Hij werd geboren in 1947, een jaar voor de stichting van de staat Israël en de Nakba, toen zo’n zevenhonderdduizend Palestijnen uit hun huizen werden verdreven.

Bron: De Volkskrant, 28 augustus 2026

In bovenstaand citaat staan alleen al drie historisch onjuistheden. Ten eerste: het is niet waar dat Mansour opgroeide op ‘niet bezet’ Arabisch-Palestijns grondgebied. De Britten waren in 1947 de baas en in 1948 werd de Westoever door Jordanië geannexeerd. Er bestond dus geen Arabisch-Palestina. De suggestie dat Birzeit een Arabisch-Palestijnse plaats was, klopt bijgevolg ook niet.

In resolutie 181 van de VN uit 1947 kregen de Arabieren ongeveer de helft van Palestina toegewezen. Het lag voor de hand dat als deze opdeling door was gegaan, de Arabieren naar het Arabische deel zouden moeten verhuizen en de Joden naar het Joodse deel. Het was namelijk uit de vooroorlogse periode wel duidelijk geworden dat Joden en Arabieren niet vreedzaam naast elkaar konden wonen. De Arabieren in Palestina accepteerden de opdeling van de VN niet en  – zie boven – de oorlog van 1948 leidde tot het ontstaan van het huidige Israël.

Arabieren hebben de Nakba aan zichzelf te wijten

Arabieren worden verdreven uit Haifa Bron: commons.wikimedia.org

Een deel van de Arabieren in het door de Joodse legers veroverde gebied vluchtte uit het gebied weg. Een deel werd verjaagd door de Joden. En, verrassend genoeg, een deel van de Arabische bevolking bleef in wat Israël werd wonen. Het ging om ongeveer 150 duizend Arabieren die dus niet werden verjaagd. In het bovenstaande citaat meldt de journalist alleen de 700 duizend ‘verdreven’ Palestijnen. Zij meldt niet dat sommige Arabieren gevlucht waren. Zij meldt ook niet dat de Arabieren de Nakba grotendeels aan zichzelf te danken hadden, omdat ze een opdeling van Palestina niet wilden accepteren. Dit is haar derde fout.

Het zou de journalist van De Volkskrant als buitenlandredacteur gesierd hebben als zij een wat evenwichtiger beeld van het conflict had gegeven. Maar dat doet zij niet. Integendeel, in een bespreking van het schilderij De Sinaasappelboom citeert zij iemand uit Oost-Jerusalem als volgt:

“Het [schilderij De sinaasappelboom, HV] is een oproep voor eenheid onder de Palestijnen als verzet tegen de Israëlische pogingen om het land en de bevolking te verdelen.”

Let wel, er staat dat Israël het land wil verdelen. Over welk land gaat het hier? De VN probeerde al in 1947 het land te verdelen, zie boven. Het had heel wat ellende kunnen voorkomen als de Arabieren in die tijd de verdeling geaccepteerd hadden. Het kwam niet in de journalist op om die uitspraak van Mansour in de juiste context te plaatsen. Het leek er eerder op dat de journalist de lezing van de geciteerde Palestijnen volledig onderschreef: Israël als de enige, grote schuldige van het Midden-Oostenconflict.

Naza: 500 burgerslachtoffers per dode Hamasstrijder?

Recent kwam de documentaire Naza, gemaakt door de Israëlische regisseurs Yuval Abraham en Rachel Szor, in het nieuws. Daarin vertellen 24 militairen anoniem hoe ze via een algoritme kunnen nagaan hoeveel burgerslachtoffers er vallen bij het uitschakelen van een Hamas-doelwit. Het leger vond het acceptabel als die zogenoemde nevenschade aan burgerdoden maximaal 500 bedroeg voor één gewapende Hamas-strijder.

Er zijn inmiddels bijna 75 duizend Gazanen door Israël gedood. Hoeveel Hamasstrijders daaronder zijn is onbekend, maar 15 duizend is misschien een redelijke schatting. Dan is het direct duidelijk dat een maximum van 500 burgerslachtoffers maar zelden gehaald kan zijn. Aannemende dat er telkens één Hamas-strijder door Israël gedood is bij een militaire actie moeten er bij iedere actie gemiddeld 4 burgerslachtoffers te betreuren zijn geweest. Een nevenschade van 4 burgers per Hamasstrijder klinkt toch wel heel anders dan een nevenschade van 500 burgers. 

Uit Naza volgt dat genocide voor het IDF niet het doel is

Laten we aannemen dat het getal van die maximale nevenschade (500) klopt. Bewijst dit dan dat Israël een genocidale oorlog voert? Zoals ik eerder schreef bestaat er bij De Volkskrant op de redactie een afspraak – zo niet een eis – om al het oorlogsgeweld van Israël ‘genocidaal’ te noemen. Israël is volgens de krant immers de enige schuldige van het conflict. De documentaire Naza lijkt dat uitgangspunt te bevestigen. Maar het opvallende is dat de krant in de berichtgeving deze conclusie niet feitelijk trekt. De krant schrijft weliswaar dat door het ‘Naza-protocol’ woontorens konden worden platgegooid, “waarbij op grote schaal burgers werden gedood.” Maar zij linkt dat op geen enkele manier aan genocide. Misschien gaat de redactie er wel vanuit dat Naza het bewijs van genocide overtuigend geeft.

Het kan echter ook zijn dat de krant twijfels krijgt over genocide. Volgens de definitie is er sprake van genocide als een volk of bevolkingsgroep systematisch en doelbewust wordt uitgeroeid (historiek.net). Een militaire actie is dan slechts genocidaal als die gericht is op het doden van Gazaanse burgers. Uit de interviews blijkt echter dat het Israëlische leger die intentie niet heeft. Het is bovendien duidelijk dat nevenschade in Gaza onvermijdbaar is, gezien de tactiek van Hamas om zich in bewoonde gebieden te verschuilen.

De vraag is dan wanneer het aantal burgerslachtoffers moreel aanvaardbaar is en wanneer niet. In het algemeen is daar geen algemeen geaccepteerde regel voor. Ik ga daar ook geen persoonlijk oordeel over geven. Wel lijkt het me voor de levensvatbaarheid van Israël negatief als Hamas door kan gaan met zijn terroristische activiteiten tegen Israëlische burgers. Het alternatief van de 60 duizend burgerdoden in Gaza had wel eens de dood van veel meer Israëlische burgers kunnen zijn. Deze morele afweging zie je de Pro-Palestina groepen echter nooit maken.

Is Naza gebaseerd op integere journalistiek

Terug naar de documentaire Naza van de regisseurs Abraham en Szor. In de Jerusalem Post stond een interessant opinieartikel van Ido Lazari over wat er fout is met hun documentaire. Het is duidelijk dat de geïnterviewden in de documentaire anoniem en onherkenbaar zijn gebleven. Daar is kritiek op gekomen vanuit de Israëlische politiek omdat hun uitspraken daardoor niet gecontroleerd konden worden. Volgens de makers was anonimiteit echter onvermijdelijk omdat de geïnterviewde officieren en soldaten anders zeker in de gevangenis terecht gekomen zouden zijn. De briefschrijver Lazaris merkt daar het volgende over op:

Rachel Szor en Yuval Abraham Bron: commons.wikimedia.org

Therefore, the question that should be asked of Abraham and Szor regarding NAZA is not “Why don’t the soldiers show their faces?” That is the easy question.

The much harder questions are: How did you verify that they actually served in the roles they describe? Did you cross-check each claim with more than one source? What documents or data did you see? Were there testimonies that contradicted the film’s thesis and were not included? What did you present to the IDF before publication, and how did it respond? Did the 24 people come from different systems and units, or are some of them describing the same incidents? When two sources provide different versions of events, which version made it into the film, and why?

These are journalistic questions. “Show me their faces” is a far less interesting demand.”

Bron: The Jerusalem Post, 16 september 2026

Naza voldoet niet aan een journalistieke code

Wat Lazaris dus zegt is dat de regisseurs te weinig aandacht hebben besteed aan het controleren van de bronnen die de geïnterviewden noemden. Bovendien is het niet duidelijk of zij ook nog gezocht hebben naar betrokkenen die mogelijk een ander verhaal hadden dan de geïnterviewden. Tenslotte hebben ze, voor ze hun film in de openbaarheid brachten ook niet om een weerwoord gevraagd van het Israëlische leger. Voor een documentaire die voor een groot deel het karakter heeft van een journalistiek onderzoek naar de praktijk van het leger in Israël, lijkt me dat een doodzonde.  

Ik hoop eigenlijk dat ook de journalisten van De Volkskrant inzien dat een documentaire die aan geen enkele journalistieke code voldoet, voor geen enkele partij – Israëliërs en Palestijnen – gunstig is.  


0 reacties

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.